Kama sehemu ya mchakato wetu wa tafsiri, wakati mwingine tunatumia akili bandia. Ikiwa unafikiri kuna kosa katika tafsiri, angalia toleo la Kiingereza la makala hii ili kuthibitisha, na wasiliana nasi hapa.

Makala hii ilisasishwa mara ya mwisho tarehe 9 Juni 2026.

Dokezo Muhimu: 

Mnamo Novemba 21, 2025, serikali ya Marekani ilitangaza kwamba itapitia upya kesi za wakimbizi wote walioingia Marekani kati ya Januari 21, 2021 na Februari 20, 2025. Hii inajumuisha wakimbizi ambao sasa wana kadi za kijani (Green Cards), pamoja na wale ambao wameomba kadi za kijani na bado wanasubiri uamuzi. Kwa maelezo zaidi kuhusu ukaguzi huo wa upya wa wakimbizi, tazama hapa.

Muhtasari

Ikiwa wewe ni mkimbizi unayeishi Marekani, huenda ukawa na maswali kuhusu mambo unayoruhusiwa kufanya, maana ya hadhi yako ya ukimbizi, na jinsi ya kujilinda. Makala hii inaeleza:

• Maana ya kuwa na “hadhi ya ukimbizi” nchini Marekani
• Jinsi unavyoweza kuthibitisha hadhi yako ikiwa mtu atakuuliza
• Hadhi yako hudumu kwa muda gani
• Iwapo unaweza kufukuzwa nchini Marekani
• Manufaa ambayo unaweza kustahili kupata
• Iwapo unaweza kuwaleta wanafamilia wako
• Iwapo unaruhusiwa kusafiri

Maana ya kuwa na “hadhi ya ukimbizi” nchini Marekani?

Hadhi ya ukimbizi ni aina ya hadhi ya uhamiaji.

“Hadhi ya ukimbizi” ni aina maalum ya hadhi ya uhamiaji nchini Marekani. Ikiwa una “hadhi ya ukimbizi,” inamaanisha kwamba serikali ya Marekani imeamua kuwa unatimiza vigezo vya kuwa mkimbizi kulingana na sheria za Marekani. Kwa mujibu wa sheria, mkimbizi ni mtu ambaye: 

• Yuko nje ya nchi yake
• Hataki au hawezi kurudi nchini kwake kwa sababu amedhurika sana au anaogopa kwamba anaweza kudhurika sana kwa sababu ya rangi yake, dini yake, utaifa wake, maoni yake ya kisiasa, au kwa sababu ya kuwa katika kundi fulani la kijamii.
• Anatimiza masharti mengine kadhaa maalum ya kisheria.

Hadhi ya ukimbizi nchini Marekani si sawa na hadhi ya ukimbizi ya UNHCR.

Ni muhimu kukumbuka kwamba tunazungumzia hadhi ya ukimbizi nchini Marekani. Baadhi ya watu pia hupata kitu kinachoitwa “hadhi ya ukimbizi” kutoka Shirika la Umoja wa Mataifa la Kuhudumia Wakimbizi (UNHCR), au kutoka kwa serikali ya nchi nyingine. Taarifa katika makala hii inawahusu tu watu ambao hadhi yao ya ukimbizi imeidhinishwa na serikali ya Marekani. Kwa maelezo zaidi kuhusu maana ya kutambuliwa kuwa mkimbizi na UNHCR, tembelea rasilimali zetu za UNHCR.

Hadhi ya ukimbizi ni tofauti na hifadhi ya kisiasa (asylum) na kibali cha kuingia au kukaa kwa muda (parole).

Watu wanaoomba hadhi ya uhamiaji wakiwa ndani ya Marekani kwa sababu wanaogopa kurudi katika nchi zao wanaweza kupewa hifadhi ya kisiasa (asylum). Watu hawa huitwa “asylees” katika mfumo wa uhamiaji wa Marekani. Hii ni tofauti na hadhi ya ukimbizi.

Baadhi ya watu huingia nchini Marekani kupitia kitu kinachoitwa “parole.” Parole pia si sawa na hadhi ya ukimbizi. Parole ni ruhusa ya kuingia na kukaa nchini Marekani kwa kipindi cha muda. 

Nitajuaje kama nina hadhi ya ukimbizi? 

Una “hadhi ya ukimbizi” ikiwa afisa wa serikali ya Marekani aliamua kwamba unatimiza vigezo vya kisheria vya kuwa “mkimbizi” wakati ulikuwa nje ya Marekani, na uliwasili Marekani kupitia Mpango wa Marekani wa Kupokea Wakimbizi (U.S. Refugee Admissions Program—USRAP). USRAP pia unajulikana kama mpango wa “kuwapangisha wakimbizi katika nchi nyingine”.

Unaweza pia kuwa na hadhi ya ukimbizi ikiwa ulikuwa mwenzi wa ndoa au mtoto wa mtu aliyepewa hadhi ya ukimbizi, na ukapewa hadhi hiyo hiyo kupitia mtu huyo..

Ni nyaraka gani ninaweza kutumia kuthibitisha kwamba nina hadhi ya ukimbizi?

Kuna nyaraka mbalimbali zinazoweza kutumika kuonyesha kwamba mtu ana hadhi ya ukimbizi. Kwa mfano:

• Barua ya usafiri ya kupandia. Kwa kawaida, wakimbizi huwasili Marekani wakiwa na hati inayoitwa “barua ya usafiri ya kupandia” (transportation boarding letter). Ikiwa wewe ndiye “mwombaji mkuu” (principal applicant) katika kesi ya ukimbizi, au uliwasili kwa wakati mmoja na mwombaji mkuu, huenda ulipewa hati hii. Itakuwa na picha yako, jina lako, na taarifa nyingine za kibinafsi.

• V93 boarding foil. Ikiwa wewe ni mwenzi wa ndoa au mtoto wa mkimbizi ambaye aliwasili Marekani kabla yako kupitia utaratibu wa “follow-to-join,” huenda ukawa na “boarding foil” iliyowekwa kwenye ukurasa wa pasipoti yako, inayoonyesha kwamba una hadhi ya ukimbizi.

• Hati ya Ruhusa ya Kufanya Kazi (EAD). Ikiwa una kibali cha kufanya kazi, msimbo ulioandikwa chini ya “category” kwenye kadi yako huenda ukawa “(a)(3),” ambayo ina maana kwamba una hadhi ya ukimbizi.

• I-94. Watu wengi wanaowasili Marekani hupokea fomu inayoitwa “I-94,” ambayo huitwa “Rekodi ya Kuwasili/Kutoka” (Arrival/Departure Record). Fomu hii ni uthibitisho wako wa kuingia nchini kihalali. Wakimbizi wengi hawapati nakala ya karatasi ya fomu hii, lakini kwa kawaida unaweza kupata I-94 yako kwenye tovuti ya CBP. Ikiwa una hadhi ya ukimbizi, sehemu ya “Class of Admission” kwenye I-94 yako itakuwa na msimbo “RE” na huenda ikaambatana na nambari, kama vile “RE1.”

Ikiwa unapata ugumu wa kupata I-94 yako ya kielektroniki, huenda ikawa kutokana na kosa la kiutawala au tatizo la kuingiza taarifa. Ikiwa huwezi kupata hati yoyote kati ya zilizoorodheshwa hapa, au una maswali kuhusu hadhi uliyonayo au jinsi ya kuthibitisha hadhi yako, unaweza kutumia rasilimali zilizo hapa chini kuwasiliana na wakili wa uhamiaji.

Nifanye nini ikiwa ICE itanihitaji maelezo kuhusu hadhi yangu ya ukimbizi? 

Ikiwa maafisa wa uhamiaji (ICE) watakuja nyumbani kwako, usifungue mlango isipokuwa wawe na hati ya mahakama (judicial warrant). Hati ya mahakama ni hati ya kisheria iliyotolewa na mahakama na kusainiwa na jaji wa jimbo au wa shirikisho (si jaji wa uhamiaji), inayowaruhusu maafisa wa kutekeleza sheria kuingia nyumbani kwako, kukukamata, au kupekua nyumba yako.

Ili kuingia nyumbani kwako, maafisa lazima wakuonyeshe hati ya mahakama. Hapa chini kuna mfano wa hati ya mahakama inayohitajika. Ikiwa afisa atasema ana hati ya mahakama, mwambie aiingize chini ya mlango au aionyeshe kupitia dirishani. 

Ikiwa hawezi kukuonyesha hati ya mahakama, hupaswi kufungua mlango. Hata kama maafisa wana hati ya mahakama, una haki ya kukaa kimya, kutokujibu maswali yoyote, na kumpigia simu wakili.

Mfano wa Hati ya Mahakama

Chanzo cha picha: National Immigrant Justice Center

Maafisa wanaweza kujaribu kukuonyesha “hati ya ICE” au “hati ya kiutawala,” ambayo imesainiwa na maafisa wa Utekelezaji wa Sheria za Uhamiaji na Forodha (ICE). Hati hii haijasainiwa na jaji na haiwapi ruhusa ya kuingia nyumbani kwako bila idhini yako. 

Mfano wa Hati ya Kiutawala — hati hii haijasainiwa na jaji na haiwapi maafisa ruhusa ya kuingia nyumbani kwako bila idhini yako:

Chanzo cha picha: National Immigrant Justice Center

Chanzo cha picha: National Immigrant Justice Center

Ikiwa maafisa wa ICE watakukaribia hadharani na kukuuliza kuhusu hadhi yako, unaweza kuonyesha uthibitisho wa hadhi yako ya ukimbizi uliotajwa hapo juu. Ikiwa una umri wa zaidi ya miaka 18, unapaswa kubeba nyaraka hizi pamoja nawe wakati wote:

• I-94 (Rekodi ya Kuwasili/Kutoka)
• I-94 (Rekodi ya Kuwasili/Kutoka) 
• Hati ya Ruhusa ya Kufanya Kazi, au kadi ya “kibali cha kufanya kazi”
• Ikiwa umeomba kadi yako ya kijani (Green Card), uthibitisho wa ombi lako la kadi ya kijani ambalo bado linashughulikiwa (kama vile “I-797C Receipt Notice” yako).

Kumbuka kwamba mara nyingi ni bora kubeba nakala za nyaraka muhimu badala ya nakala halisi, kwa sababu zinaweza kupotea au kuibiwa. Hata kama umesimamishwa, una haki ya kutokujibu maswali kuhusu hadhi yako ya uhamiaji bila kuwepo kwa wakili, au kukataa kupekuliwa.

Ikiwa maafisa wa uhamiaji watakuuliza kuhusu hadhi yako, tulia na kumbuka kwamba una ruhusa ya kisheria ya kuwa nchini Marekani, na ruhusa hii haiishi muda wake.

Ikiwa una wakili wa uhamiaji, unapaswa kubeba taarifa zake za mawasiliano pamoja nawe. 

Ikiwa una wasiwasi kuhusu kukutana na maafisa wa uhamiaji, fikiria kupakua programu ya ReadyNow! kwenye simu yako. Programu hii iliundwa na watetezi wa haki za wahamiaji, na inakuruhusu kupanga mipango ya dharura na kuweka mfumo wa arifa ambao utawajulisha watu uliowachagua mapema ikiwa utazuiliwa na ICE.

Ikiwa wewe ni mkimbizi mwenye ulemavu, unaweza kupata rasilimali za ziada kuhusu haki zako unaposhughulika na ICE hapa. 

Unaweza pia kusoma rasilimali zifuatazo, ambazo zinapatikana kwa lugha mbalimbali na zinaweza kukusaidia kujihisi umejiandaa zaidi iwapo utakutana na maafisa wa uhamiaji:

• Jua Haki Zako: Ukikutana na ICE | National Immigrant Justice Center 
• Jua Haki Zako: Cha Kufanya Ikiwa Umekamatwa au Umezuiliwa na Uhamiaji | National Immigration Law Center
• Jua Haki Zako, Programu ya Rasilimali za Kisheria | National Korean American Service and Education Consortium
• Jua Haki Zako: Cha Kufanya Unapokutana na Maafisa wa Utekelezaji wa Sheria | CLEAR 
• Jua Haki Zako: Haki za Wahamiaji | ACLU

Hadhi ya ukimbizi hudumu kwa muda gani?

Hadhi ya ukimbizi haiishi muda wake. Pia huhitaji kuomba “kuhuisha” hadhi yako ya ukimbizi. Njia pekee ambayo serikali inaweza “kukomesha” hadhi yako ya ukimbizi ni ikiwa serikali itaamua kwamba kwa kweli hukuwa mkimbizi (kama inavyofafanuliwa na sheria) ulipowasili nchini Marekani..

Je, ninaweza kufukuzwa nchini Marekani ikiwa nina hadhi ya ukimbizi?

Ingawa hadhi ya ukimbizi ni aina ya hadhi ya kisheria ya “kudumu” nchini Marekani, kuna sababu fulani ambazo zinaweza kusababisha mkimbizi bado kufukuzwa nchini baada ya kuingizwa katika “mchakato wa kufukuzwa” (removal proceedings). Mchakato wa kufukuzwa ni jina jingine la mchakato wa kuhamishwa nchini, unaohusisha vikao rasmi mbele ya jaji wa uhamiaji ambaye huamua ikiwa unaweza kubaki nchini Marekani.

Kwa mfano, unaweza kuingizwa katika mchakato wa kufukuzwa nchini ikiwa utapatikana na hatia ya makosa fulani ya jinai, au ikiwa serikali itakushutumu kwa kutumia nyaraka bandia. Ikiwa wewe ni mkimbizi ambaye ameshtakiwa au kupatikana na hatia ya kosa la jinai, unapaswa kuwasiliana na wakili wa uhamiaji aliyehitimu kwa ushauri.

Ni manufaa gani ya kuwa na hadhi ya ukimbizi?

Ni muhimu kukumbuka kwamba watu waliopewa hadhi ya ukimbizi wako nchini Marekani kihalali.

Manufaa ya umma

Manufaa ya umma ni programu za msaada zinazofadhiliwa na serikali ambazo huwasaidia watu na familia zinazostahili. Ikiwa wewe ni mkimbizi, unaweza kupata manufaa fulani ya umma kwa huduma muhimu, ikiwa ni pamoja na huduma za afya na elimu. Pia unaweza kupata manufaa yanayohusiana na chakula na makazi, kulingana na mahali unapoishi nchini Marekani. Manufaa mengi ya umma hutegemea kipato, ikimaanisha kwamba kustahili kwako kunategemea kipato chako au hali yako ya kifedha, pamoja na ukubwa wa familia yako.

Sheria iliyopitishwa mwezi Julai 2025 imebadilisha baadhi ya manufaa yanayopatikana kwa wakimbizi. Unaweza kujifunza zaidi kuhusu manufaa ya umma hapa. 

Makazi ya kudumu na uraia

Wakimbizi wanaweza hatimaye kuomba makazi ya kudumu halali (pia inajulikana kama kupata “Green Card”) na baadaye uraia..

Ajira

Wakimbizi wanaweza kufanya kazi nchini Marekani kihalali. Ruhusa hii hutolewa moja kwa moja kwa watu wenye hadhi ya ukimbizi, na haiishi muda wake. Huhitaji kuwa na kibali cha kufanya kazi (kinachoitwa rasmi “Employment Authorization Document,” au EAD) ili kufanya kazi. Hata hivyo, inaweza kuwa rahisi kwako kuthibitishia waajiri kwamba unaruhusiwa kufanya kazi ikiwa una EAD halali.

Ikiwa uko nchini Marekani ukiwa na hadhi ya ukimbizi, ulipaswa kupokea EAD yako ndani ya miezi michache baada ya kuwasili. Ikiwa hukuwahi kupokea EAD yako, unaweza kuomba nyingine badala yake.

Kadi ya kijani (Green Card) ni nini, na ninapaswa kuomba lini? 

“Green Card” ni jina lingine la hadhi ya mkazi halali wa kudumu (LPR), au kuwa na haki ya kuishi nchini Marekani kwa kudumu. Sheria ya Marekani inawataka wakimbizi kuomba makazi ya kudumu mara wanapokuwa wameishi nchini Marekani kwa mwaka mmoja, kuanzia siku waliyoingia nchini kama wakimbizi.

Ikiwa ulisafiri nje ya Marekani tangu ulipowasili ukiwa na hadhi ya ukimbizi, itachukua muda mrefu zaidi kutimiza sharti la mwaka mmoja.

Tunapendekeza uombe hadhi ya mkazi halali wa kudumu karibu na mwisho wa mwaka wako mmoja wa kuwa “umekuwepo kimwili” nchini Marekani. Ni muhimu sana kuwasilisha ombi lako kabla hujatimiza mwaka mmoja. Ikiwa tayari umekaa nchini Marekani kwa zaidi ya mwaka mmoja, unapaswa kuwasilisha ombi lako haraka iwezekanavyo.

Kwa maelezo zaidi kuhusu jinsi ya kuomba Green Card ukiwa mkimbizi, tazama hapa.

Serikali ya Marekani ilitoa sera mwaka 2026 ikisema kwamba ingewakamata na kuwazuilia wakimbizi ambao wamekuwa nchini kwa mwaka mmoja na bado hawajawasilisha maombi yao ya Green Card, pamoja na wakimbizi ambao hawajahudhuria mahojiano kuhusu maombi yao ya Green Card. Hata wakimbizi ambao tayari wamewasilisha maombi yao ya Green Card lakini bado hawajapokea Green Card zao walikuwa katika hatari ya kuzuiliwa chini ya sera hii. IRAP imepinga sera hii katika kesi ya mahakamani, na mahakama imeamuru kwamba serikali haiwezi kuwazuilia wakimbizi chini ya sera hii wakati kesi hiyo ikiendelea kuamuliwa. 

Tutasasisha ukurasa huu ikiwa chochote kitabadilika, lakini kufikia Juni 5, 2026, wakimbizi hawawezi kukamatwa au kuzuiliwa chini ya sera hii. Kwa maelezo zaidi kuhusu kesi hii ya mahakamani, tazama hapa. 

Je, ninaweza kusafiri nje ya Marekani?

Wakimbizi wanaweza kusafiri nje ya nchi, lakini utahitaji Hati ya Kusafiria ya Mkimbizi (“Refugee Travel Document” au “RTD”) kabla ya kuondoka. Ingawa unaweza kuomba RTD ukiwa nje ya Marekani, haipendekezwi, kwa sababu huenda usiweze kukamilisha hatua zote za mchakato ukiwa katika nchi nyingine, na unaweza kuhatarisha kukwama nje ya Marekani kabisa.

Ili kuomba RTD, lazima uwasilishe Fomu I-131 pamoja na ushahidi unaohitajika kwa Huduma za Uraia na Uhamiaji za Marekani (USCIS). Ikiidhinishwa, RTD kwa kawaida itakuwa halali kwa hadi mwaka mmoja. Kwa maelezo zaidi kuhusu RTD na kusafiri kimataifa ukiwa mkimbizi, tafadhali tazama makala ya IRAP hapa.

Kumbuka kwamba ikiwa wewe ndiye mwombaji mkuu katika kesi yako ya ukimbizi na ukasafiri kurudi katika nchi ambayo ulikimbia, unaweza kupoteza hadhi yako ya ukimbizi. Hata kama una Green Card, ikiwa uliingizwa nchini Marekani kama mkimbizi, kusafiri kurudi katika nchi yako ya asili kunaweza kuathiri hadhi yako. Kumbuka kwamba ili upewe hadhi ya ukimbizi, ulipaswa kuonyesha kwamba ulikuwa unakimbia hatari katika nchi yako ya asili. Ikiwa sasa utarudi katika nchi yako ya asili, huenda serikali ikapata sababu ya kuamini kwamba hukustahili hadhi ya ukimbizi tangu mwanzo. Hili linaweza kukuletea matatizo baadaye unapojaribu kurudi Marekani au kuomba manufaa mengine ya uhamiaji. 

Niliwasili nchini Marekani kama mkimbizi bila mwenzi wangu wa ndoa au watoto wangu. Je, wanaweza kujiunga nami sasa?

Ikiwa mwenzi wako wa ndoa na watoto wako ambao hawajaoa au kuolewa na walio chini ya umri wa miaka 21 hawakuweza kusafiri kwenda Marekani pamoja nawe, unaweza kuwaombea waje kujiunga nawe ndani ya miaka miwili tangu ulipowasili. Tazama makala ya IRAP kuhusu mada hii hapa.

Taarifa na rasilimali za ziada

Tafuta wakili aliye karibu nawe.