ሓጺር መግለጺ 

እዚ መምርሒ፤ ሰባት ናይ ብሓቂ ስደተኛ ምዃኖምን ዘይምዃኖም ንምግምጋም ዩ-ኤን-ኤች-ሲ-አር (UNHCR) ብዛዕባ ዝገብሮ ቃለመጠይቅ፟ ኪፈልጡን  ነቲ ቃለመጠይቅ፟ ክዳለውን ኪሕግዞም ተባሂሉ ዝተዳለው እዩ። እዚ ድማ መስርሕ ውሳነ መለለይ ስደተኛታት አር-ኤስ-ዲ (refugee status determination - RSD) ተብሂሉ ይጽዋዕ። 

አብቲ ዘለኹሞ ሃገር፤ ቤት ጽሕፈት ዩ-ኤን-ኤች-ሲ-አር (UNHCR) ከም ስደተኛ ኪፈልጠኩም ሓቲትኩም እንተኾይንኩም፤ ዩ-ኤን-ኤች-ሲ-አር (UNHCR) ቃለመጠይቅ፟ መለለይ ስደተኛታት አር-ኤስ-ዲ ( RSD) ኪትገብሩ ኪሓተኩም ይኽእል።.እቲ ቃለመጠይቅ፟ ዝግበር አብ ቤት ጽሕፈት ዩ-ኤን-ኤች-ሲ-አር (UNHCR) ኪኸውን ከሎ ነቲ ቃለመጠይቅ፟ ዝገብር በዓል መዚ ዩ-ኤን-ኤች-ሲ-አር (UNHCR) እዩ። እቲ ቃለመጠይቅ፟ ዝገብረልኩም ብዓልመዚ  ዩ-ኤን-ኤች-ሲ-አር (UNHCR)፤ ብመሰረት አህጉራዊ ሕጊ፤ ነቲ ኩሉ ስደተኛ ከብለኩም ዘኽእል መለክዒ/መምዘኒ ተማልኡ ምዃንኩም ይውስን።     

መንዩ ስደተኛ ክኸውን ዘመልክት ዘሎ?

አብ ውሽጢ ሓደ ስድራቤት፤ ሓደ ሰብ ቀዳማይ አመልካቲ (primary applicant (ፒ-ኤ PA) ይኸውን።. ዩ-ኤን-ኤች-ሲ-አር  (UNHCR) ነቲ ሓደ ቀዳማይ አመልካቲ ከም ስደተኛ ኪቅ፟በሎ ከሎ፤ ትሕቲ ዕድመ ዝኾኑ ደቁን በዓልቲ ቤቱን’ውን ከም ስደተኛታት ይቅ፟በሎም።

 ዩ-ኤን-ኤች-ሲ-አር  (UNHCR)፤ ናትኩም ጽገዕተኛ ዝኾኑ ካልኦት ሰባት እንተለው’ውን  አብቲ ናትኩም ሰነድ ስደተኛ ኪጽንብሮም ይኽእል ። ንአብነት ምሳኹም ዝነብሩን ነፍሶም ባዕሎም ክአልዩ ዘይክእሉን ብዕድመ ዝደፍኡን ወለድኹም፤ ከም ናትኩም ጽግዕተኛ ኪቆ፟ጽሮም ይኽእል። ዝኾነ ጽግዕተኛ ድማ ነቲ መለክዒ ስደተኛ እንድሕር አማሊኡ ከም ስደተኛ ኪቁ፟ጸር ይኽእል።   

አብቲ ቃለመጠይቅ፟፤ ልዕሊ ዕድመ (ልዕሊ18 ዓመት) ንዝኾኑ ኩሎም አባላት ስድራኹም በበይኖም ቃለመጠይቅ፟ ከምዝገብረሎም አስተብህሉ።  ዩ-ኤን-ኤች-ሲ-አር  (UNHCR) ንቆልዑ’ውን ቃለመጠይቅ፟ ኪገብር ይኽእል። ግና እቲ ንቆ፟ልዑ ቃለመጠይቅ ዝገብር በዓል መዚ ዩ-ኤን-ኤች-ሲ-አር  (UNHCR) ፍሉይ ትምህርቲ ዝቀ፟ሰመ ኪኸውን አለዎ።

ዕላማ ቃለመጠይቅ፟ አር-ኤስ-ዲ (RSD)፤ መግለጺ ስደተኛ 

አብቲ ዝግበር ቃለመጠይቅ፟ አር-ኤስ-ዲ (RSD፤ ዩ-ኤን-ኤች-ሲ-አር (UNHCR)፤ ነቲ መምዘኒታት ስደተኛ ተማልኡ ምዃንኩምን ዘይምዃንኩምን ይውስን። ሓደ ሰብ ነቲ መምዘኒ ስደተኛ የማልእ እዩ ዝብሃል ነዘን ዝስዕባ ረቋ፟ሒታት ምስ ዘማልእ እዩ፤

• ዘለኹሙሉ ቦታ ካብ ሃገርኩም ወጻኢ ኪኸውን ከሎ
• ናብ ሃገረይ እንተተመሊሰ ከቢድ ጉድአት ኪበጽሓኒ እዩ ኢሉ ዝፈርሕ ምስ ዝኸውን። እቲ ኪበጽሕ ዝኽእል ጉድአት እንታይ ከምዝኾነ ብዝርዝር ምርዳእ የድሊ። 
• እቲ ዘሎ ፍርሒ”መሰረት ዘለዎ” ፍርሒ ኪኸውን አለዎ። ንዕኡ ድማ ብዝርዝር ኪተረደኡ ይግባእ። አብ ሃገረይ፤ አብ ልዕለይ ጉድአት ኪፍጸም ይኽእል እዩ ኢልኩም ስለምንታይ ከምትፈርሑን ስለምንታይ ከምኡ ይስማዓኩም ከምዘሎን ብዝርዝር ኪተረደኡ የድሊ።  መሰረት ፍርሒኹም ቅድሚ ሕጂ አብ ልዕሌኹም ጉድአት ስለዝበጽሓኩም ድዩ፣ ወይ ድማ  ምሳኹም ዝመሳሰል ጉዳይ አብ ልዕሊ ዝነበሮም ሰባት ጉዳአት ከምዝተፈጸመ ስለትፈልጡ? ነዚ ኹሉ ብግቡእ ክተርድኡ ይግባእ። ብጀካ ቃልኩም ክትህቡ፤ ካልእ መረጋገጺ ኪተምጽኡ አይትሕተቱን ኢኹም ግና መረጋገጺ ኪተምጽኡ እንተኺእልኩም ነቲ ጉዳይኩም ኪሕግዝ ይኽእል እዩ። እቲ ኪተምጽእዎ ትኽእሉ ሓጋዚ መረጋገጺ ከምዚ ዝስዕብ ኪኸውን ይኽእል፤
  • ብዛዕባ አብ ልዕሌኹም ዝተፈጸመ ግፍዒ ዘረድእ ዶኩመንት ወይ ድማ አብ ልዕሌኩም ዝተፈጸመ ጉድአት ዘርኢ ስእልታት
  •  ምስ ውትድርና ዝተአሳሰረ ዶኩመንት፣ አብ ውትድርና አቲኹም እንተኔርኩም፤ ኩሉ ብዛዕብኡ ዝምልከት ዘበለ ጽሑፍ ን አብነት ከም መጻሕፍቲ ውትድርና ወይ ድማ ካርድ ውትድርና ዝአመሰለ ኪተቅ፟ርቡ አለኩም። አብ ውትድርና አገልጊልኩም ክነስኹም እቲ ዶኩመንታት እንተዘይብልኩም፤ አብቲ ቃለመጠይቅ፟ ስለምንታይ ከምዘይብልኩም ንኽተርደኡ ተዳለው። 
  • ምስቲ ሕቶኹም ዝተአሳሰረ ወረቃ፟ቅ፟ቲ ሕክምና
  • ከም ናይ መጽሓፍ ስድራ ቤት ወይ ድማ ወረቅ፟ት ምስክር ቆልዑ ዝተወልዱሉ ዕለት፣ ወረቀ፟ት ምስክር መርዓ ወይ ፍትሕ  
• መንግስትኹም አብ ልዕሌኹም ጉድዓት ኪፍጸም ይኽእል ወይ ድማ አብ ልዕሌኹም ጉድአት ኪፍጽሙ ካብ ዝኽእሉ ሰባት ኪሕልወኩም አይክእልን እዩ ወይ ድማ አይደልን እዩ። 
• ከቢድ ጉድአት ኪበጽሓኒ ይኸእል እዩ ኢልኩም ትፈርሑሉ በዘን ዝስዕባ ምኽኒታት እዩ፤ 
  • ዘርኢ
  • ሃይማኖት
  • ብሄር
  • ፖለቲካ አረአእያኹም
  • አባል ፍሉይ ማሕበራዊ ጉጅለ 

ፍሉይ ማሕበራዊ ጉጅለ (particular social group) ኪብሃል ከሎ ክልውጡዎ ዘይክእሉ ወይ ድማ ኪልውጡዎ ዘየድልዮም  ተመሳሳሊ ነገር ዘለዎም ሰባት ዘተአኻኽብ ጉጅለ ማለት እዩ። ንአብነት እዚ ዝስዕብ የጠቃ፟ልል። ሓደ መንግስቲ ዝቃወም ሰብ አባል ስድራቤቶም ምስዝኸውን፤ አብ ልዕሊኦም ጉድአት ከይፍጸም ኪፈርሑ ከለው፤ ወይ ድማ ኤል-ጂ-ቢ-ቲ-አይ (LGBTI.) ምስዝኾኑ አብ ልዕሊኦም ጉድአት ከይፍጸም ይፈርሑ።  

ጉድአት ከይፍጸመኩም ምፍራሕ ጥራይ ግን አኻሊ አይኮነን። ፍርሕኹም ካብዘን ዝሰዕባ ምኽኒታት ዝተበገሰ ከምዝኾነ ክተርድኡ አለኩም፡ 

• እቲ አመልካቲ አብ ውሽጢ ሃገሩ ካብ ሓደ ቦታ ናብ ካልእ ቦታ ኪንቀሳቀ፟ስ ዘይክእል እንተኾይኑ
• ካብቲ ንሰደተኛታት ዝግበር ሓለዋታት “ወጻኢ ክትኮኑ” አይትኽእሉን 
  • ዝኾነ ከቢድ ወንጄል ዝፈጸሙ ወይ ድማ አብ ግዜ ኩናት አብ ሰላማውያን ሰባት ግፍዒ ዝፈጸሙ፤ ካብቲ ዝግበር ሓለዋ ንስደተኛታት ዝተገለልኩም ኢኹም። 
  • አመልከቲ ካብ ክልእ ሃገር ወረቀ፟ት ዜጋ ዝተቀ፟በሉ ወይ ድማ ዝኾነ ካልእ ዓይነት ወረቀ፟ት ዜግነት ንኽረኽቡ ቃል ዝተአተወሎም ሰባት ዝተገለኡ እዮም። 

ቀቅድሚ ቃለመጠይቅ፟ ዝግበር ምድላዋት

ቀቅድሚ ቃለመጠይቅ ምግባርኩም፤ ነቲ ኩሉ አገዳሲ ዝብሃል ሓበሬታ ከከም አመጻጽኡ አሕጽር አቢልኩም አብ ወረቀ፟ት ጽሓፉዎ። እዚ ድማ ካብ ሃገርኩም ዝሃደምኩሙሉ ዕለት፣ መፈራርሒ ወርቅ፟ት ዝረኸብኩሙሉ ዕለት ዝአመሰለ ከጠቃ፟ልል ይኸእል። ነዚ’ታት ክትጽሕፉ ከለኹም ናይቲ ዝተፈጸመ ሕማቅ፟ ትዝታታት ኪመጽአኩም ይኸእል እዩ። ግና አገዳስነት ስለዘለዎ ኪትዛረቡሉ ቁሩብ ክትኮኑ አለኩም። 

ኪትጽሕፉ እንተዘይኪኢልኩም፤ ሓገዝ ክትሓቱ ትኽእሉ፤ ከይጽሓፍኩሞ’ውን አብኡ ከለኹም ነቲ ጉዳያት ብቃ፟ል ኪትድህስሱ ትኽእሉ። 

ነቲ ዝጽሓፍኩሞ ናብቲ ቃለመጠይቅ፟ አይትማልኡዎ፤ እቲ ጽሑፍ ምእንታን ከዘኻኽረኩምን ብጽቡቅ፟ ክትዳለውን ዝግበር ጥራይ እዩ። 

አብ ግዜ ቃለመጠይቅ፟ ብዛዕባ ምዝራብ ታሪኽኩም

ቃለመጠይቅ፟ ኪግበረልኩም ከሎ ኩልሻዕ ሓቂ ተዛረቡ። ዩ-ኤን-ኤች-ሲ-አር (UNHCR) እቲ ዝተዛርብኩሞ ኩሉ ሓቂ ምዃኑን ዘይምዃኑን ከረጋግጽ እዩ። እዚ ማለት ድማ ሓቂ ድዩ ተዛሪቡ ወይስ አይኮነን ኢሎም ንምእማን አብ ምውሳን ይርከቡ ማለት እዩ። እቲ በዓልመዚ ዩ-ኤን-ኤች-ሲ-አር (UNHCR ) አብ ሃገርኩም ከለኹም አብ ልዕሌኹም  እንታይ ግፍዒ ከምዝተፈጸመ  ኪሓትኩም እዩ። ስለምንታይ ሃገርኩም ገዲፍኩም ወጺእኹም ኢሉውን ኪሓተኩም እዩ። 

ብዛዕብ ታሪኽኩም ክትዛረቡ ከለኹም፤  በቲ ዕለታት አፈጻጽማ ነገራት ምዝራብ ይሕግዝ ይኸውን። ታሪኽኩም በዚ መገዲ ምዝንታው ነቲ ሰበስልጣን ዩ-ኤን-ኤች-ሲ-አር (UNHCR) አብ ልዕሌኹም እንታይ ከምዝተፈጸመ ንምርዳእ ይቅ፟ሎ ይኸውን። እቲ ሰበስልጣን ዩ-ኤን-ኤች-ሲ-አር (UNHCR) ነቲ ዝነገርኩሞ ኩሉ ምስቲ ካብ ዜናታት ዓለምን ኩነታት ሃገርኩምን ዝረኸቦ ሓበሬታ ከወዳድሮ እዩ።

እቲ ሰበስልጣን ዩ-ኤን-ኤች-ሲ-አር ( UNHCR)፤ ብዛዕባ ኪትምዝገቡ ከለኹም ዝተዛረብኩሞ ኪሓተኩም ይኽእል። አብዚ ሕጂ ትህቡዎ ዘለኹም ቃለመጠይቅ፟ ትብሉዎን አቀ፟ድም አቢልኩም አብቲ ክትምዝገቡ ከለኹም  ዝሃብኩሞ ሓበሬታ ሓደ ዓይነት ምዃኑን ዘይምዃኑን ከወዳደር እዩ። 

እቲ ሰበስልጣን ዩ-ኤን-ኤች-ሲ-አር ( UNHCR)፤ አብ ሞንጎ ካልአ ግዜ ወይ አብ ካልእ ቃለመጠይቅ፟ ዝሃብኩሞ ሓበሬታን አብዚ ናይ ሕጂ ቃለመጠይቅ፟ ትህቡዎ ዘለኹም ሓቤሬታን ፍልልይ ከምዘሎ ኪሕብረኩም ይኽእል። ንምንታይ አብ ሞንጎ ክልቲኡ ፍልልይ ከምዘሎን ወይ ድማ ክልቲኡ ሓበሬታ ሓደ ዓይነት ምዃኑን ኪተረድኡ አለኩም። 

አብ ቅድሚ ስድራቤትኩም ክትዛረቡሉ ዘይትደልዩ ነገር እንተሎ ድማ  ከይትዛረቡ ትኽእሉ ኢኹም። ግና ነቲ ኩሉ ታሪኽኩም ከምዝገለጽኩሙሉ ኪተረጋግጹ አለኩም። ነቲ ሰበስልጣን ዩ-ኤን-ኤች-ሲ-አር (UNHCR)፤ ስድራኹም አብ ዘየለውሉ ንበይኑ ኪትገልጹሉ ከምትድልዩ ኪትሕብሩዎ አለኩም።  

ታሪኹም ብዝርዝር ምዝራብ l

መን አብ ልዕሌኹም ጉድ አት ከምዘብጽሐን መን ከምዝፈተነን ብትኽኽል አለልዩ።  ን አብነት፤ ክንደይ ሰባት ኢዮም ኔርሮም? እንታይ ኢዮም ተኸዲኖም ኔሮም? መን ከምዝኾኑ ገሊጾምልኩም ዶ?ንስኹም መንዮም ኔሮም ኢልኩም ትሓስቡ።  

እዚ ጉዳይ ክንደይ ግዜ ከምዝተፈጸመ ተዛረቡ። ንአብነት እቲ ጉዳይ ሓደ ግዜ ጥራይ ድዩ ኮይኑ? ሓደ ግዜ ጥራይ እንተዘይኮይኑ፣ ክንደይ ግዜ ተፈጺሙ? አብ ምንታይ ወቅቲ እዩኸ ተፈጺሙ?

እቲ ሰበስልጣን ዩ-ኤን-ኤች-ሲ-አር (UNHCR)፤ ንዝሓቶም ሕቶታት ጽቡቅ፟ ጌርኩም ስምዑ። ብግልጽን ሓቂ ብዝኾነ መገዲን ድማ ተጠንቂቅ፟ኩም መልስኹም ሃቡ። ነቲ ዝተሓተትኩሞ ሕቶታት ዝምልከት መልስታት ድማ ምሃብኩም አረጋግጹ። 

ምስ ተርጓማይ ኪትሰርሑ ከለኹም

አብቲ ቃለመጠይቅ፟ ተርጓማይ የድልየኩም እንተኾይኑ፤ ሕጽር ሕጽር አቢልኩም መልሲ ሃቡ። እዚ ድማ እቲ ተርጓማይ ነቲ ሙሉእ ታሪኽኩም ጽቡቅ፟ ጌሩ ኪትርጉመልኩም ይሕግዞ። እቲ ተርጓማይ፤ ነቲ ቃለመጠይቅ፟ ዝገብረልኩም ሰብ ክሳብ ዝትርጉመሉ ግዜ ሃብዎ። እዚ ዝስዕብ እንተኾይኑ ነቲ ሰበስልጣን ክትነግሩ አለኩም፡ 

• ነቲ ተርጓማይ ክትርድእዎ እንተዘይኪእልኩም
• ተርጓማይ ነቲ ንስኹም ትዛረብዎ ዘይርዳእ እንተኾይኑ 
• ተርጓማይ ነቲ ኩሉ ትብሉዎ ሙሉእ ብሙሉእ ዘይትርጉም እንተኾይኑ
• እቲ ተርጓማይ ንዓኹም ከበሬታ ዘይብሉ እንተኾይኑ 

ነቲ ዘጎንፈኩም ዘሎ ሽግር ተርጓማይ ብዝርዝር አረድኡ። እቲ ተርጓማይ አብ ውጺኢት ጉዳይኩም ዝኾነ ጽልዋ ኪገብር አይክእልን እዩ፤   እቲ ተርጓማይ፤ ካብቲ ወጻኢ እቲ ቃለመጠይቅ፟፤ ንጉዳይኩም አለዒሉ ክዛረብ እይፍቁ፟ድን እዩ፣ ኩሎም ተርጎምቲ ነቲ ሓበሬታ ብሚስጢር ክሕዙ ይሕተቱ እዮም።  

ምስጢራውነት ቃለመጠይቅ፟ 

አብቲ መጀመርታ ቃለመጠይቅ፤ ኩሉም እቶም አባላት ስድራኹም ኪርከቡ የድሊ ይኸውን። አብ ቅድሚ ስድራቤትኩም ክትዛረቡሉ ጽቡቅ፟ ዘይስማዓኩም ዝኾነ ነገር እንተተሓተትኩም፤  ነቲ ሰበስልጣን ንበይኑ ክትነግሩዎ ከምትደልዩ ግለጹሉ። ካብ አገዳሲ ነገር ከይተዛረብኩሙሉ ስቅ፟ ምባል ወይ ድማ “አይፈልጥን” ምባል፤ ነቲ ሰበስልጣን ንበይንኻ ክነግረካ ምባል ዝሓሸ እዩ። 

ሓፈሻዊ ሓበሬታ 

• መልሲ ናይቲ ዝተሓተትኩሞ ሕቶ  እንድሕር ዘይትፈልጡዎ ኮይንኩም፤ ከመይ ከምትምልሱ 
• ግና ገለ ገለ ዝርዝር ኪትዝክሩ እንተዘይኪእልኩም፤ ነቲ ኩሉ ኪትዝክርዎ ዝኸአልኩም ንኸተርድኡ ፈትኑ፤  አይዝክሮን እዬ ምባል ወይ ድማ አይፈልጥን እዬ ምባል ዝሓሸ እዩ፤ ድሕሪኡ ምኽኒት ዘይምዝካርኩም አረድኡ። 
•   ን አብነት ሓደ ነገር መዓስ ከምዝተፈጸመ ነቲ ዕለት ኪትገልጹ አብ ትሕተቱሉ እዋን፤ ንስኹም ትዝክሩዎ  ሓጋይ  2013 ጥራይ እንተኾይኑ፤ ካብ ዘይኮነ ዕለት ምሃብ፤ ሓጋይ 2013 ምባል ዝሓሸ እዩ።.

• ዕረፍቲ እንተደሊኹም፤ ዕረፍቲ ኪዋሃበኩም ኪትሓቱ ትኽእሉ ኢኹም፡ አብ እዋን ቃለመጠይቅ፟ ሓጺር ግዜ ዕረፍቲ ክውሃበካ ምሕታት ነውሪ ወይ ድማ ዘይንቡር አይኮነን። ታሪኽኩም አብ ትነግሩሉ እዋን ጽቡቅ፟ ኪስማዓኩምን ክትመቻችኡን አገዳሲ እዩ። ዘይተመቸእኩም ወይ ድማ ብገለ ነገር ብስጭው እንተኢልኩም፤ ክሳብ ትዝሕሉን ሓሳባትኩም ትጥርንፉን ሓጺር ግዜ ዕረፍቲ ኪውሃበኩም ኪትሓቱ ትኽእሉ ኢኹም። .
• ዝኾነ ነገር ከይተዛረብኩሙሉ አይትግደፉዎ፤ እቲ በዓልመዚ ሕቶታት ኪሓተኩም ከሎ፤ ኩሉ ከምዝነገርኩሞ አረጋግጹ። ንኹሉ ዝተሓተትኩሞ ሕቶታት መልሲ ሃቡ፤ አብቲ ዝቅ፟ረበ ጉዳይ ድማ አቃልቦ ግበሩ። 
• ኩልሻዕ ሓቀኛ ኩኑ፤ ንኹሉ እቲ ዝተሓተትኩሞ ሓቀኛ መልሲ ሃቡ። እቲ ዝሃብኩሞ መልሲ ነቲ ጉዳይኩም ዝጎድእ መሲሉ ዝስማዓኩም እንተኾይኑውን፤ ሓቂ ምዝራብ ዝሓሸ እዩ። ድሕሪኡ እቲ ዝተዛረብኩሞ ነቲ ጉዳይኩም ኪጎድእ ከምዘይብሉ አረድ ኡ። ጌጋ መልሲ ወይ ሓቅነት ዘይብሉ መልሲ እንተሂብኩም እቲ ሰበስልጣን ነቲ ጉዳይኩም ኪነጽጎ ይኽእል እዩ። 

 ድሕሪ ቃለመጠይቅ፟ አር-ኤስ-ዲ (RSD) 

እቲ ቃለመጠይቅ፟ ምስተወድአ ቀልጢፍኩም አብቲ ቃለመጠይቅ፟ ዝተብሃለ አገዳስን ቀንዲ ጉዳያትን አብ ጽሑፍ አንብሩ። አስማት ናይቲ ቃለመጠይቅ ዝገበረለኩም በዓል መዚ ዩ-ኤን-ኤች-ሲ-አርን እቲ ዝነበረ ተርጓማይን ጽሓፉ። ነቲ ሰበስልጣን ምናልባት ከደናግሮ ይኽእል ይኸውን ትብልዎ እንተሎ ኩሉ ጽሓፉዎ።